Parallelle Lijnen

Akkoord

In het boek The Terrible Privacy of Maxwell Sim van Jonathan Coe moet hoofdpersoon Maxwell Sim in een Toyota Prius naar de Shetland-eilanden rijden.

Nauwelijks op weg vraagt Sim zich af wat hij toch met de mededeling op het scherm van het navigatiesysteem moet:

Ik kon toch moeilijk de hele reis naar die mededeling blijven kijken. Het was zo’n soort knop die je moet aanklikken als je iets online koopt en akkoord gaat met de voorwaarden waarvan niemand de moeite neemt om ze te lezen. Je hebt geen andere keus dan akkoord gaan. Dat wil zeggen, je hebt de illusie van een keuze, meer niet. Misschien is dat wel met alles zo.

NB: Het lijkt erop dat er een serie ontstaat op deze blog; Fictie en UX.

Navigatie via de ijskast en het gasfornuis

Miranda July is filmmaakster, artieste en schrijfster. Meestal kennen mensen kennen haar van de film Me and You and Everyone We Know uit 2005, een film die in de prijzen viel op de filmfestivals van onder andere Cannes en Sundance.

De afgelopen jaren maakte ze ook foto’s, korte films en schreef ze een boek. Dat boek, getiteld It Chooses You, bracht ze eind oktober uit. Ter promotie maakte ze een korte videon in onvervalste July-stijl:

Grappig, dat zonder meer. Maar het haalt het niet bij de promotie van haar vorige boek, No One Belongs Here More Than You. Een website met lineare navigatie - opties vorige en volgende - die begint op de koelkast en halverwege, om praktische redenen, overgaat naar het gasfornuis. En dat werkt ook nog eens prima.

Om overigens op July’s eigen website te komen, moet je geheim wachtwoord invoeren. Dat wachtwoord achterhaal je door een paar seconden naar een brandende kaars te kijken.

Hoe het ging voordat er Twitter was

De strijd tegen slechte service van bedrijven is van alle tijden. Tegenwoordig volstaat een korte tweet met daarin de naam van het bedrijf en #fail. De Rotterdamse schrijver Bob den Uyl vertelt over een incident met de PTT, halverwege de jaren 70. En hoe dat blijkbaar ging voordat Twitter er was.

Het mag ongeloofwaardig klinken, maar mijn nieuwe nummer was het oude nummer van een druk expeditiebedrijf en stond nog als behorend bij dit bedrijf in het telefoonboek afgedrukt, en zo begon de hele ellende opnieuw in nog ergere mate, nu met mensen die bijvoorbeeld twintig vaten afgewerkte smeerolie naar Oude Pekela vervoerd wilden hebben.

Bij een persoonlijk bezoek aan het PTT-kantoor stuitte ik op botte onverschilligheid, terwijl de directeur van het expeditiebedrijf, van wie ik telefonisch op hoge toon eiste dat hij onmiddellijk een circulaire aan al zijn klanten zou zenden waarop zijn nummerwijziging werd bekendgemaakt, mij met een snauw afscheepte.

Dit heeft hem geld gekost; mensen die lading aanboden verwees ik naar de concurrentie, terwijl mensen die kwamen informeren waar hun lading bleef te horen kregen dat deze jammer genoeg door een onvoorzichtigheid te water was geraakt of in brand was gevlogen, maar dat het bedrijf de schade graag zou vergoeden.

Gelukkig kwam kort daarop het nieuwe telefoonboek uit waarin alles was rechtgetrokken zodat de expeditieklanten langzaam wegebden, maar mijn wantrouwen jegens de telefoon was intussen diep geworteld.

uit Een Zwervend Bestaan (1977) van Bob de Uyl.

User interfaces in science fiction

Infochef Ilse haalde tijdens haar ContentCafé-presentatie een project aan dat ze deed voor een universiteitsbibliotheek waar boeken onvindbaar bleken. Konden we, zo stelde Melle later voor, maar door informatie navigeren zoals Tom Cruise dat deed in Minority Report. Een beetje zoals Cooliris je dat nu laat doen met foto’s.

Filmmakers kunnen nog zo hun best doen, Jakob Nielsen vindt het allemaal niet realistisch. Hij wijdde er zelfs een top tien met usability bloopers aan. Een beetje flauw, want RTL4 heeft met het jarenlang uitzenden van het waargebeurde woensdagavondrama bewezen dat films van realisme niet perse beter worden. Maar dat terzijde.

Wetenschap
User interfaces in films blijken voldoende interessant voor wetenschappers. Één van hen, Michael Schmitz, presenteerde in 2008 een onderzoek naar interactieontwerp in science fiction films. De e-ink uit Minority Report (2002), de navigatie uit Star Trek (1987) en het interieur van het ruimteschip in Space Patrol (1966), het komt allemaal langs in zijn verhaal.

Schmitz’ conclusie is dat film weliswaar uit moet gaan van bestaande technologie, maar dat film en technologie elkaar op de lange termijn wel degelijk beïnvloeden. Schmitz rept gek genoeg met geen woord over HAL 9000 uit 2001: A Space Oddesey van Stanley Kubrick. Maar dat komt wellicht omdat HAL op de dertiende plek staat in de lijst van grootste slechteriken uit de filmgeschiedenis.

Bekijk het hele onderzoek van Michael Schmitz als PDF of video.

Ontwerpers
Niet alleen vanuit de wetenschappelijke hoek is er interesse voor ontwerp in science fiction. Ontwerpers Chris Noessel en Nathan Sedroff beginnen hun verhaal tijdens de UX Week 2010 wat lacherig. Gaandeweg de presentatie blijkt echter dat ze gedegen onderzoek hebben gedaan en een raamwerk bieden waarin design en science fiction worden afgezet tegen verwachtingen en sociale context van zowel filmmakers als het publiek. Dit alles ter voorbereiding van een boek dat ze schrijven met de titel Make It So, interaction design lessons from science fiction.

Aan de hand van beelden uit Metropolis (1927), Buck Rogers (1939) en agent Smith uit wederom The Matrix laten ze zien hoe science fiction steeds weer inspiratie levert voor interface design anno nu. Zo zorgt een scene uit Star Trek 30 jaar later voor een flip phone van Motorola.

Belangrijk is volgens Noessel en Sedroff de zogenaamde preconceived technological notions. De kijker weet wat radio of televisie is. Science fiction borduurt op deze kennis voort, laat zien wat er mee zou kunnen. Het zijn deze verwachtingen op basis van de huidige mogelijkheden van de technologie waar filmmakers mee kunnen spelen.

Leuk is het stuk over anthropomorphism. Na wat opmerkingen over Ms. Dewey - ook ik wil haar terug - volgt een vergelijking over hoe Amazon gebruik maakt van anthropomorphism met de one-click interface. Amazon herkent je, vertrouwt je en zorgt er vervolgens voor dat alles in orde komt. Behavior that is more humanlike than we’re used to in most kinds of systems.

Ik kijk nu al uit naar het boek dat in 2012 verschijnt.